Czy wiesz, że II wojna światowa mogła trwać kilka lat dłużej, gdyby nie polski matematyk?

Co więcej – szyfr Enigmy został złamany przez Polaków jeszcze przed 1939 rokiem, a świat przez dekady przypisywał ten sukces komu innemu.

Ta historia brzmi jak scenariusz filmu szpiegowskiego. A wydarzyła się naprawdę.

Enigma była elektromechaniczną maszyną szyfrującą, opartą na zasadach kryptografii polialfabetycznej. Oznacza to, że ta sama litera nigdy nie była szyfrowana w ten sam sposób dwa razy, co w latach 20. i 30. XX wieku uchodziło za przełomowe i niemal niemożliwe do złamania.

📅 Kiedy powstała Enigma?

• Pierwsze wersje Enigmy powstały około 1918–1923 roku.

• Jej twórcą był niemiecki inżynier i wynalazca Arthur Scherbius.

• Maszyna była początkowo produktem komercyjnym, sprzedawanym przez firmę Chiffriermaschinen AG.

Co istotne: nie była od razu narzędziem wojskowym.

⚙️ W skrócie technicznym Enigma składała się z:

• klawiatury (jak w maszynie do pisania),

• zespołu wirników (rotorów), które zmieniały połączenia elektryczne po każdym naciśnięciu klawisza,

• tablicy stykowej (Steckerbrett), dodatkowo komplikującej szyfr,

• lamp sygnalizacyjnych, wskazujących zaszyfrowaną literę.

👉 Każde naciśnięcie klawisza:

• uruchamiało obrót rotorów,

• zmieniało ścieżkę prądu,

• powodowało powstanie innego szyfru, nawet dla tej samej litery.

Liczba możliwych ustawień Enigmy szła w biliony kombinacji, co sprawiało, że brutalne łamanie szyfru było praktycznie niemożliwe przy ówczesnych możliwościach technicznych.

Początkowo:

• do szyfrowania korespondencji handlowej i dyplomatycznej.

Od lat 30. XX wieku:

• została zaadaptowana przez niemiecką armię (Wehrmacht),

• używana była przez wojska lądowe, lotnictwo (Luftwaffe) i marynarkę wojenną (Kriegsmarine),

• służyła do przesyłania:

  • rozkazów bojowych,

  • planów operacyjnych,

  • meldunków wywiadowczych.

Niemcy byli przekonani, że:

Enigma jest matematycznie nie do złamania.

I właśnie to przekonanie okazało się ich największym błędem.

🔍 Bo nie polegało na: kradzieży maszyny, zdradzie, przypadku.

Polscy kryptolodzy:

• potraktowali Enigmę jako problem matematyczny,

• opisali jej działanie równaniami i permutacjami,

• złamali logikę systemu, a nie pojedynczy szyfr.

To był przełom naukowy, który zapoczątkował nowoczesną kryptologię i… pośrednio informatykę.

Gdy Niemcy uznali maszynę szyfrującą Enigma za całkowicie nie do złamania, w Polsce pracował cichy, niepozorny naukowiec – Marian Rejewski, matematyk specjalizujący się w algebrze i teorii permutacji.

Nie był generałem.
Nie był agentem z pistoletem.
Był człowiekiem, który użył matematyki jako broni.

Na początku lat 30. XX wieku Biuro Szyfrów zatrudniło młodych matematyków do pracy nad niemieckimi depeszami wojskowymi.

Oprócz Rejewskiego kluczową rolę odegrali również:

• Jerzy Różycki

• Henryk Zygalski

To właśnie oni:

• odtworzyli zasadę działania Enigmy bez bezpośredniego dostępu do maszyny,

• skonstruowali bombę kryptologiczną (1938 r.),

• opracowali płachty Zygalskiego, umożliwiające łamanie dziennych kluczy szyfrujących.

👉 Wszystko to wydarzyło się przed wybuchem II wojny światowej.

Świat długo o tym nie wiedział!

W lipcu 1939 roku, podczas tajnego spotkania w Pyrach pod Warszawą, Polacy przekazali swoje metody Francuzom i Brytyjczykom.

Dopiero na tej podstawie zespół w Bletchley Park – w tym Alan Turing – mógł dalej rozwijać system łamania szyfrów.

Bez polskiego wkładu sukces aliantów mógłby nigdy nie nastąpić.

Mimo to przez długie lata:

• podręczniki pomijały polskich kryptologów,

• filmy skupiały się wyłącznie na Brytyjczykach,

• prawdziwi pionierzy pozostawali w cieniu.

Według szacunków historyków złamanie szyfru Enigmy:

• uratowało miliony istnień ludzkich,

• umożliwiło aliantom skuteczniejsze działania militarne,

• mogło skrócić II wojnę światową nawet o 2–3 lata.

A wszystko zaczęło się nie w Londynie, lecz obok Warszawy.

Bo pokazuje, że:

• polscy naukowcy należeli do światowej elity,

• najważniejsze bitwy toczyły się także przy biurkach,

• historia Polski kryje znacznie więcej fascynujących sekretów, niż uczą w szkole - zobacz jakie.